Sint Bonaventura
Bezieling en bezinning in het onderwijs

Integratie en segregatie, een uitdaging voor het katholiek onderwijs

Onder deze titel organiseert Sint Bonaventura een serie van drie masterclasses voor leden van Sint Bonaventura, (kader)leden van de AOb en andere belangstellenden op drie vrijdagmiddagen in november 2019.

De masterclasses vinden plaats in het gebouw van de Algemene Onderwijsbond aan de Sint Jacobsstraat 22 in Utrecht.

Data van de masterclasses: 1 november, 8 november en 22 november.

De bijeenkomsten duren van 14.30 – 18.30 uur met daarin een pauze met een snack en ze worden afgesloten met een drankje en een broodje voor de terugreis. Inloop tussen 14.00 en 14.30 uur.

De opdracht van Sint Bonaventura
Het is in het belang van de leden van Sint Bonaventura dat ze de mogelijkheid krijgen om zich in deze thematiek te verdiepen en ze daarmee zicht ontwikkelen en krijgen op hun eigen rol in een katholieke school. Bonaventura daagt leerkrachten uit om de eigen spiritualiteit te ontwikkelen en te ontdekken hoe zij/hij wil staan in de gemeenschap van de school heet, hoe hij omgaat met de rechten van het kind.
Bonaventura wil met zijn leden / leerkrachten nadenken over vragen rondom integratie en segregatie. In de dagelijkse gang van zaken in het onderwijs is vaak sprake van tegengestelde berichten en informatie rondom de vraag hoe men om moet gaan met integratie / segregatie in het onderwijs. Aan de ene kant hoort men dat de school er geen probleem van moet maken wanneer meisjes vanaf hun 10 e jaar een hoofddoek dragen en een ander zegt daar juist wel een probleem te maken. Hoe gaat men om met het feit dat de ouders aangeven dat hun kind niet mee mag doen met jaarlijkse schoolfeesten als Sinterklaas, kerstmaaltijd…?  
Hier komt dus de vraag naar de identiteit van de school naar boven in relatie tot gemeenschapsvormende activiteiten (vieringen) die verbindend bedoelen te zijn.
Veel bestuurders en leerkrachten zijn zich bewust zijn van deze maatschappelijke problematiek van de plurale samenleving en willen graag kinderen en leerlingen een houvast bieden.
De bijeenkomsten die Sint Bonaventura belegt, zijn bedoeld voor degenen die erkennen hoe moeilijk het voor leerlingen kan zijn, maar die niet weten hoe ze die problematiek kunnen bespreken. Die niet weten welke gedachten hout snijden, willen weten hoe je dat met andere teamleden kunt bespreken, die niet weten hoe ze een houding van kop-in-het-zand-steken kunnen omzetten in een meer zelfbewuste houding. Onder welke voorwaarden kan migratie een samenleving dichter bij haar ideaal van gelijkwaardigheid brengen?

We hebben meer gemeenschappelijkheid nodig om met alle verschillen samen te leven. Hoe kan een school dat alles op inclusieve manier vorm geven en recht doen aan de diversiteit van de leerlingenpopulatie? Hoe kan in een school ontmoeting en gezamenlijkheid bevorderd worden?
De bijeenkomsten bieden leraren in opleiding een unieke kans kennis te maken met een problematiek waarmee ze ongetwijfeld te maken krijgen.

Sint Bonaventura geeft aan leden van AOb de mogelijkheid om aan de hand van drie bijeenkomsten met ervaringsdeskundigen heldere inzichten te ontwikkelen over hoe verschillen en overeenkomsten binnen het onderwijs bespreekbaar te maken zijn en hoe dat kan leiden tot nieuwe keuzes en perspectieven.

Inleiding
Onze huidige tijd wordt door veel mensen beschreven met de term ‘postmodern’. Een belangrijk kernmerk voor de term ‘postmodern’ is dat er niet één waarheid is.

Vrijheid is een van de meest voorkomende begrip binnen het ‘postmodernisme’. Iedereen kan voor zichzelf wel een beetje omschrijven wat hij onder vrijheid verstaat en als het goed is weet men dat te verbinden met mensenrechten, de grondwet en andere grote ideeën.
Door de groeiende aanwezigheid in het westen van Europa van de islam – en dus ook in het onderwijs in Nederland– wordt ook anders tegen het begrip vrijheid aangekeken. In de  orthodoxie kan een moslim zich pas vrij voelen wanneer hij alle verplichtingen die de islamitische traditie hem voorschrijft eigen heeft gemaakt. Zijn vrijheidsidee kan er toe leiden dat hij dat ook terug wenst te zien is in de gang van zaken van en rond het onderwijs, zoals bij het invullen van het rooster in relatie met de maand ramadan, Sint Nicolaas- en kerstvieringen en daarnaast in de dagelijkse praktijk zoals het aanbieden van schoolmaaltijden waarin (geen)varkensvlees wordt gebruikt, gescheiden gymmen en zwemmen. Dat kan leiden tot een bepaalde onvrede en ongenoegen bij degenen die daar niets mee hebben. Men voelt daar dat er gebruik wordt gemaakt van de aangeboden vrijheid, in ruimte en in tijd, door anderen hun visie op te leggen, wat weer leidt tot onvrijheid van de ander.
Bijzonder is ook dat het postmoderne denken klem komt te zitten; de gedachte dat alle ideeën gelijkwaardig zijn, gaat niet meer op. (1)

Daarmee ontstaat er een nieuwe behoefte, die aan een zoektocht naar een andere manier van denken, naar een leven en werken in samenhang, naar zoeken wat waarheid nu is. Waar moet het om gaan? Wat is de gemene deler. Men heeft daardoor meer vragen gekregen bij het postmoderne denken en dat wordt versterkt door de opkomst van het waarheidsdenken bij orthodoxe stromingen van de islam en christendom (evangelisten) en ook door nationalistische politieke bewegingen.
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ruim een derde van de jongeren door deze ontstane problematiek belangstelling heeft om stil te staan bij de levensvragen en een kwart hier zich meer in wil verdiepen. (2 en 4) 
Katholieke levensbeschouwing kan door de ontstane ruimte een inhoudelijke bijdrage leveren. Immers, de katholieke levensbeschouwing is in principe gericht op zoeken naar een geheel en naar gemeenschap.
De open katholieke levenswijze kan een bijdrage leveren door zaken kritisch te verkennen, te onderzoeken wat wel en niet mogelijk is. Men kan in scholen ruimte en tijd creëren waar plaats is voor velen en voor diversiteit. Denken en handelen vanuit deze katholieke levenswijze geeft de mogelijkheid om te putten uit de brede traditie met al zijn ervaringen en wijsheden. (3) [1]
Het is voor leerkrachten, directies, ouders een uitdaging om dit concept van ‘geheel en gemeenschap’ opnieuw te doordenken en kritisch te bekijken in de context van de huidige tijd. Want we kunnen niet meer om het gegeven heen dat het christelijk domein minder tot weinig meer aanwezig is het dagelijks leven en dat er tegelijk sprake is van groei is en sterkere aanwezigheid van de islam in de onderwijspraktijk. (4)

Al eerder is het effect van segregatie op een onderwijsteam en op een school beschreven in een studie van het lectoraat Lesgeven in een multiculturele school van de Hogeschool Utrecht. (5)

Literatuur

(1) Inleiding identiteit en burgerschap Jos van Remundt, Marleen Boon | Boom uitgevers Amsterdam (2018)
(2) ‘Geloven in het publieke domein’ van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid’ (2006). Dit rapport laat zien dat er een opleving van nieuwe vormen van religie gaande is.
(3) ‘25 eeuwen theologie’, Teksten/toelichtingen, Redactie: Laurens ten Kate, Marcel Poorthuis | Boom uitgevers Amsterdam (2015)
(4) Ontmoetingen geloof en wereld, perspectieven op katholieke levensbeschouwing, Bert Blans, Uitgeverij Damon B.V. (1999)
(5) Leraar in een kleurrijke school, Perry den Brok, Maaike Hajer, Jaap Patist, Leo Swachten | Uitgeverij Coutinho Amsterdam (2004)

 

Programma

Masterclass 1.           Analyse en ervaringen, inleider Anja Vink

1 november 2019      14.30 – 18.30 uur met een pauze

In het eerste deel van deze middag beschrijft Anja Vink haar ervaringen als docente Nederlands op een school in de Bijlmer en als observant op een islamitische school. Daarbij maakt ze een mixture van een goede analyse van de huidige stand van zaken in scholen en haar persoonlijke ervaringen in klassen.
Regelmatig stelt ze daarbij vast dat we niet echt opgeschoten zijn met dit onderwerp.

In het tweede deel van de middag gaan we in op deze ervaringen en op ervaringen van de deelnemers in een groepsdiscussie die met een plenaire en gezamenlijke analyse wordt afgesloten.

Anja Vink (1963) werkt al meer dan twintig jaar als freelance onderwijsjournalist voor o.a. NRC Handelsblad, Vrij Nederland, De Correspondent, het geschiedenisprogramma Andere Tijden en het radioprogramma Argos.
In 2008, 2013 en 2104 werd zij bekroond met de Prijs voor de Nationale Onderwijsjournalistiek. Het eerste artikel ging over de segregatie in het Nederlandse voortgezet onderwijs, het tweede over het onderwijsverbeterplan van toenmalig onderwijswethouder Lodewijk Asscher en het derde over het toetsbedrijf Cito.
In 2010 kwam haar boek ‘Witte zwanen, zwarte zwanen. De Mythe van de zwarte school uit. Hierin zet ze de huidige stand van zaken van de Nederlandse onderwijssegregatie. In 2013 kwam haar tweede boek ‘Van deze kinderen ga je houden, een schooljaar in klas 1d van een vmbo’ uit. Daarvoor volgde zij een schooljaar lang een vmbobrugklas in de Rotterdamse wijk Delfshaven. Hiervoor ontving zij de Johan van der Sanden Erepenning van het vmbo.

Naast haar journalistieke werk geeft Anja Vink ook gastlessen aan de lerarenopleidingen en pabo’s. 


Masterclass 2.          Burgerschap, inleider Samira Bouchibti

8 november 2019     14.30 – 18.30 uur met een pauze

Leerkrachten en docenten moeten kinderen, leerlingen en studenten de basiswaarden van de Nederlandse rechtsstaat bijbrengen, zo luidt de opdracht van onderwijsminister Arie Slob aan scholen in het basis- en voortgezet onderwijs. Onderwijsminister Arie Slob past de wet voor het vak burgerschap in het primair en voortgezet onderwijs aan. De lessen moeten minder vrijblijvend worden. De huidige regels geven volgens Slob ‘te weinig richting’. Ook wil de minister onderwijs over zaken als vrijheid van meningsuiting, gelijkwaardigheid, begrip voor anderen en onderlinge verdraagzaamheid minder vrijblijvend maken.

Elke docent ziet zich geconfronteerd met verschijnselen en discussies die niet makkelijk te bespreken zijn: radicalisering, fundamentalisme, religie, homofobie, racisme en antisemitisme. Juist de school is de plek waar de hele samenleving samenkomt. Leren van elkaar en met elkaar lukt alleen als je je gehoord en gezien voelt, en de ander kunt horen en zien. Hoe kun je een veilige omgeving creëren die aansluit bij de belevingswereld van studenten? Hoe kun je gesprekken begeleiden, spanningen verminderen, studenten dichter bij elkaar brengen, motiveren, confronteren, coachen en raken?

In deze masterclass gaan we op interactieve manier in op vragen als: Hoe ga je om met polarisatie? Hoe bespreek je taboeonderwerpen? Zijn er fijne kneepjes of methodes om discussies makkelijker te maken? Hoe stel je duidelijke en normatieve grenzen? En hoe voorkom je escalaties?

En waar begint en eindigt de verantwoordelijkheid van een docent en wat is een inclusieve klas?

Samira Bouchibti is werkzaam als senior (strategisch) adviseur sociale en maatschappelijk vraagstukken op het gebied van: onderwijs, burgerschap, sociale domein, arbeidsmarkt, (jeugd) zorg, sociale cohesie, preventie radicalisering &  polarisatie, diversiteit en inclusie’. En directeur van de VIP- Academy.

De afgelopen twintig jaar heeft zij gewerkt in de media en in de politiek, voor de (lokale) overheid, in het publieke en sociale domein en voor maatschappelijke organisaties in de functies van beleids-, strategisch, en (communicatie) adviseur..

In opdracht van de gemeente Den Haag heeft Samira Bouchibti in 2018 het handboek ‘Waarom zijn wij Nederlander?’ geschreven.

https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/kinderen-kunnen-happy-moslim-worden~b5ca22e4/

 

Masterclass 3.          Lesgeven in de (groot)stedelijke context, inleider Hülya Uslu

22 november 2019   14.30 – 18.30 met een pauze

Een van de oorzaken van het moeizame verloop van de segregatie en integratie binnen het onderwijs ligt in het feit dat de toekomstige docenten tijdens hun studie onvoldoende worden opgeleid voor het werken met biculturele leerlingen.

Het tekortschieten van lerarenopleidingen die een generieke one size fits all-aanpak hebben, vormt een grote discrepantie met de huidige onderwijspraktijk. Verschillende onderzoeken laten zien dat lesgeven in een urbane en biculturele onderwijscontext andere competenties vraagt dan in een reguliere en homogene onderwijspraktijk gebruikelijk zijn.

Tijdens deze masterclass gaan we aan de hand van interactieve discussies onder andere in op de volgende vragen: in hoeverre kunnen de lerarenopleidingen de toekomstige docenten voorbereiden op de specifieke aspecten van het lesgeven in een diverse grootstedelijke onderwijscontext? Welke competenties heb je nodig om in een urbane en biculturele onderwijscontext te werken? Is jouw school gericht op uitsluiting en polarisatie of verbinding of insluiting? Hoe stimuleer je leerlingen om een pluriforme samenleving te respecteren en als burger een bijdrage te leveren.
    

Hülya Uslu is een Nederlandse schrijfster en docente van Koerdisch-Turkse afkomst. Ze heeft eerder als hoofdredacteur en co-auteur boeken geschreven over het Midden-Oosten, contemporaine geschiedenis van Turkije en de Tweede Wereldoorlog. Ze schreef mee aan het boek ''Omwentelingen in het Midden-Oosten'' met als onderwerp de rol van de vrouw in de Arabische Lente, alsmede het boek ''Turkije en de weg naar democratie''. Recentelijk heeft ze als samensteller en auteur meegewerkt aan het boek ''Jonkheer De Geer, de melaatse uit Londen'', over de terugkeer van oud-premier Jonkheer De Geer naar Nederland midden in de Tweede Wereldoorlog. Haar historisch specialisme spitst zich toe op contemporaine geschiedenis met    als zwaartepunt Midden-Oosten, Turkije en vrouwenrechten zowel binnen de westerse als binnen de islamitische wereld en de relatie, paralellen en tegenstellingen tussen hen.

 



[1] Vrij vertaald naar Bonaventura: De schepping is als kracht en oorsprong om het goede te realiseren. (3)