Sint Bonaventura
Bezieling en bezinning in het onderwijs


TOEKOMSTVISIES

Onze oproep om uw visie op de toekomst van Sint Bonaventura al voor de vergadering met elkaar te delen kregen we, in volgorde van binnenkomst, onderstaande reacties, geschreven door:
Michael Buijkx,
Cees Akerboom en Wim van Dijk,
Jos Huijnen,
Raymond Hintjes (kijk hier),
Willibrord van den Besselaar (volgt).

Deze vraag hebben we niet gesteld omdat we menen dat er geen toekomst meer zou zijn, maar om verhalen te delen waarom die er wel is. En om te proberen om over de bekende horizonnen heen te kijken. Om vergezichten te schetsen, om open te reageren op wat zich aandient wat we niet verwacht hadden en ons niet uit het veld te laten slaan door het uitblijven van verwachte, van gehoopte, gedroomde ontwikkelingen.

Bijdragen, al dan niet in reactie op wat hieronder al te berde is gebracht, blijven welkom.  Wij maken er graag plaats voor. 

1
Bonaventura of Bradley?

Geachte aanwezigen, verenigd door een passie voor onderwijs, en gelóóf daarin.

De Curriculumherziening die over 10 jaar had moeten ingaan, onderwijs2032, is mislukt. Arjan Lubach had al op 7 feb. 2016 gezien dat het onderwijs niets goeds te verwachten had van een minister die denkt te kunnen inspelen op wat “de” toekomst zou gaan brengen. https://www.youtube.com/watch?v=bf3UtsN1Vgg

Wij wisten dat natuurlijk al. Wilna Meijers lezing op het lustrum in Den Bosch, een van de waardevolste vruchten die Bonaventura mij heeft gebracht, toont aan waarom: onderwijs ís niet van de politiek. Niet van de ouders. Niet van de economie. Niet van docenten, schoolleidingen of onderwijskoepels. Onderwijs is een plek waar álle kinderen zich mogen ontwikkelen los van volwassen belangen, met vallen en opstaan. Onder de hoede van bevoegde hoogopgeleide pedagogische professionals met kennis van zaken, liefde voor het vak en voor kinderen. Met wijsheid (en soms wanhoop) om steeds opnieuw te kunnen schakelen tussen wat nodig is en wat haalbaar, wat ‘waan van de dag’ is, eigen aan kindertijd en puberteit, wat het individuele kind, wat de groep, wat de exameneisen enz vragen. Deze lezing als uitgegeven brochure heb ik nooit uitgedeeld zonder grote waardering en herkenning te oogsten.

De luizenmoeder, de film (uitgezonden op NPO 27 april https://www.npostart.nl/luizenmoeder-de-film/27-04-2022/AT_300001619 ) laat ontroerend zien hoe makkelijk het onderwijs ten prooi valt aan ambitieuze en goedbetaalde volwassenen “met een passie voor onderwijs” op hun gelikte cv maar géén benul van wat er in de klas werkelijk toe doet. Hoe ouders de school kapen en kinderen de school moeten bezetten om  er hun kind-mogen-zijn terug te krijgen. En dat Bradley, het agressieve en gesloten jongetje met een onmogelijke thuissituatie, de sleutel tot verandering wordt: pas als hij er weer helemaal bij mag horen en letterlijk gaat shinen door de risicovolle liefde van juf Ank, is er weer een schóól. De Luizenmoeder overdrijft, maar alles wat wordt overdreven is helaas pijnlijk herkenbaar, en het tegendeel van waar u en ik in het onderwijs voor staan.

Naar mijn mening spelen vakbonden – en groepen die expres níet zo willen heten, zoals van Thijs Roovers - een cruciale rol in het heroveren van ons beroep op de erosie door marktwerking en lompsomfinanciering. Maar is er ook plaats voor Bonaventura, een levensbeschouwelijke bloedgroep – en hoe ziet dat er over 10 jaar uit?

Eerlijk gezegd, de keuze van juist deze vergadermiddag doet vermoeden dat die er niet per se is. Weliswaar kunnen vanmiddag alle collega’s uit het basisonderwijs en uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs, alle docenten godsdienst/levensbeschouwing van scholen waar dat geen examenvak is, alle bisschoppelijk gedelegeerden en alle gepensioneerden. Maar alle docenten die een examen hebben afgenomen moeten vandaag vergaderen over de uitslag, bellen, troosten en feestvieren. Déze middag is in het middelbaar onderwijs voor niets anders dan de examenkandidaten, en dus voor docenten van álle schoolvakken, deze middag is van de schóól.

Wat mij betreft zou Bonaventura er voor al deze docenten moeten zijn. Als een ontmoetingsplek, een inspiratiebron, voor iedereen die in het onderwijs werkt (liefst: die zelf voor de klas staat!), op een lagere of middelbare school, ongeacht de signatuur van die school, maar zelf geïnspireerd door zijn of haar (Christelijk) geloof. Niet dat ik bezwaar zou hebben tegen moslims of agnostische collega’s. Integendeel, ik ken gepassioneerde anti-bijzonder-onderwijs “gelovenden” in openbaar onderwijs met wie ik veel meer idealen en keuzes in de dagelijkse praktijk deel dan met officiële vertegenwoordigers van de katholieke kerk. Terzijde, dat ben ik zelf ook, als permanent diaken. Maar instanties die de katholiciteit van het onderwijs willen “behouden” neem ik zelf niet serieus.

Dat zit ‘m niet zozeer in al dan niet behoudend zijn op zich. Maar in willen ‘behouden’ wat bij een lang vervlogen tijdsgewricht paste: de volkskerk, verzuiling, een vanzelfsprekende positie van RK instituties in het maatschappelijk middenveld, bisschoppelijke erkenning of, van hetzelfde laken een pak, verzét tegen bisschoppen-en-zo als voornaamste uithangbord. Als ik eerlijk mag zijn: gepensioneerde collega’s die die tijd nog hebben meegemaakt helpen met hun aanwezigheid en verhalen de mensen van nu eigenlijk niet. Want het gaat niet langer om aanpassing. Niet aan het 2 e Vaticaans concilie, niet aan de ‘middenschool’ uit het onderwijsraadadvies, niet aan de secularisatie of de marktwerking of welk maatschappelijk fenomeen ook.

Het gaat nu (volgens mij) om: persoonlijk geloof en inspiratie. Ik noem het zelf: roeping. Voor veel van de leerlingen aan wie ik religious education en klassieke talen geef op een open christelijke school in Zwolle is religie an sích een onbekend en ietwat bedreigend, vaak vervreemdend fenomeen.  Op de katholieke middelbare school hier is dat vermoedelijk ook zo, maar valt het niet op omdat een vak levensbeschouwing daar al decennia lang niet meer wordt aangeboden. De docent die zelf kerkelijk, christelijk, al dan niet praktiserend gelovig is, staat er in principe alléén voor. Niet de ouders of de schoolleiding, niet de collega’s of de leerlingen maar hij/zij zelf draagt iets uit - en wordt daarbij uitgedaagd. Dat is soms eenzaam en frustrerend, andere keren weer een buitenkans. De eigen onderwijsvisie, het eigen ideaal en/of geloof mag, met dank aan de leerplicht, ter discussie komen in je werk met kinderen en jonge mensen. Als je daarin authentiek bent, je kwetsbaar op stelt, open bent, jezelf ‘als leermiddel’ durft in te zetten en nóóit “wij” zegt, dan wil men best naar je luisteren. Dan wordt het soms stil en respectvol. Dan zal niemand beamen wat jij zegt, maar mérk je wel dat er iets gezaaid wordt door – mag ik het in mijn eigen woorden zeggen? – door de Heilige Geest. Ondanks mijzelf: als ik het bewust probeer gebeurt het meestal juist niet. En wat daar verder mee gebeurt, of het heilzaam is of niet, daar gáán wij niet over, dat is aan jongeren zelf, vaak pas op een veel later moment in hun leven. En met meetbare leeropbrengsten of doordacht geformuleerde organisatiedoelen van een vakbond heeft het al helemaal niets te maken, Godzijdank!

Bonaventura kan, wat mij betreft, dus worden opgeheven zodra het een doublure wordt. Een vereniging voor docenten van het schoolvak godsdienst/levensbeschouwing IS er al. Een vakbond ook. Redt-het-onderwijs van Paul Kirschner en Ton van Haperen ook. Een reunie voor gepensioneerden ….. misschien niet …. maar die kan helaas slecht samengaan met wat er nú nodig is.

En dat is, wat mij betreft: een kans voor een docent scheikunde uit Goes en een remedial teacher uit Almelo, een leerkracht uit de Schilderswijk en een zijinstromer uit het Gooi, om geïnspireerd sámen te komen. Rond lezingen als die van Wilna Meijer. In online leeskringen zoals Fratelli Tutti. In schriftelijke contacten of videobel-sessies. Pelgrimages, Taizereizen, kloosterweekends. Wat mij betreft met Sander Schimmelpenninck “De kloof” als aanleiding voor een debatavond. (https://www.npostart.nl/sander-en-de-kloof/03-02-2022/VPWON_1317001 ) Niet om samen te klagen over collega’s op school, het hoofdbestuur van de vakbond, de minister, de kerkleiding of de kerkkrimp. Maar om te delen wat jou inspireert en raakt. Je twijfels, vragen, verdriet ontroering en vreugde. Omdat dat ánders is met onderwijsmensen dan met kerkmensen. Omdat dat bijdraagt aan je werk, waarbij je immers je eigen gereedschap bent.

Zijn daarbij de over-ge-erfde instituties uit het verleden nodig? Ik heb in de jaren ’70 als kind voor een verjaardagspartijtje gevraagd om ‘verbandmiddelen voor MEMISA ipv cadeautjes’. Dat was wat pathetisch achteraf, maar toen mijn vrouw tropenarts werd voor MEMISA ging ik graag en ‘trots’ met haar mee naar Angola. Inmiddels is MEMISA opgegaan in Cordaid, en vooral een ‘merk’ in handen van een marketingafdeling – ik heb er niets meer mee. Zodra financiële en institutionele belangen een rol spelen, zal het geloof het altijd verliezen van ‘de wereld’, en dat is misschien maar goed ook.

Bonaventura, durf je eigen koers te kiezen. Durf klein te zijn, oprecht en verbindend. Durf echt te zijn en het expliciet te hebben over gelóóf. Niet dogmatisch maar ook niet “anti”. Zeg waar je vóór bent en niet tegen wie/wat je bent. Laat ledenwerfacties, statutenwijzigingen, jaarvergaderingen op dé middag dat overal de geslaagden vlaggen uitgaan gerust achterwege. Bij iedere activiteit zou de vraag centraal moeten staan: gaat dit over wat ons daadwerkelijk en ten diepste inspireert? Gaat dit om jou en om mij, als mens in het onderwijs, om mijn ‘roeping’ en geloof? Of om het met de Luizemoeder-film samen te vatten: Gaat het om Bradley?

ter illustratie voeg ik een tekst bij van Marianne Williamson, ten onrechte toegeschreven aan Nelson Mandela die hem uitsprak bij zijn inauguratie:

Our deepest fear is not that we are inadequate.
Our deepest fear is that we are powerful beyond measure.
It is our light, not our darkness that most frightens us.

We ask ourselves, 'Who am I to be brilliant, gorgeous, talented, fabulous?'

Actually, who are you not to be?

You are a child of God.

Your playing small does not serve the world.  

There is nothing enlightened about shrinking so that other people won't feel insecure around you. We are all meant to shine, as children do.

We were born to make manifest the glory of God that is within us. I

t's not just in some of us; it's in everyone.

And as we let our own light shine, we unconsciously give other people permission to do the same.

As we are liberated from our own fear, our presence automatically liberates others.


2 een bijdrage van Cees Akerboom en Wim van Dijk

Drie wegen

1.      Het bestuur van AOb/St. Bonaventura gaat in het schooljaar 2022 – 2023 met actieve leden in de vijf rayons het gesprek aan. Uitgangspunt is de brochure Bouwstenen. Het doel is om in de vijf rayons tot een kleine actieve kern van leden te komen die met het bestuur vormgeven aan de missie van Bonaventura.

·      Als op de AV van juni 2023 het bestuur verslag doet van deze serie workshops en mocht blijken dat er geen nieuwe kernen van actieve leden ontstaan, dan kan de conclusie getrokken worden dat doorgaan met de vereniging oude stijl niet zinvol is.

 2.      De AV beslist samen met het bestuur dat de vereniging niet langer doorgaat met het werven van leden. Het uitgangspunt is dat alle leden van de AOb beschouwd worden als leden die voorzien kunnen worden van de visies en bijdragen van AOb.-St Bonaventura. De nieuwsbrief wordt uitgebreid tot nieuwsblad.

 ·  Dit betekent dat de afdeling Bonaventura blijft bestaan, dat de bestuursactiviteiten worden beperkt tot een aantal nader te beschrijven essentiële activiteiten en vertegenwoordigingen. (HB/ NKSR / VKMO). De jaarlijkse vergadering wordt uitgeschreven en is toegankelijk voor alle AOb leden.

 · Er wordt een nieuwsredacteur (journalist) aangetrokken die namens de vereniging reageert (of laat reageren) op actuele maatschappelijke identiteitsgevoelige thema’s die het onderwijs betreffen.

 3.      Het is gezien de ontwikkelingen in onze maatschappij en het verder afnemen van de levensbeschouwelijke groeperingen en instituties wellicht het moment om de afdeling St. Bonaventura op te heffen. Dit vindt plaats nadat alle andere mogelijke varianten zijn onderzocht.

 · De afdeling zou dit kunnen doen door een groot afsluitend feestelijk congres te organiseren. De vraag en het thema zou dan kunnen zijn: Blijft de AOb wel de AOb als Bonaventura verdwijnt?

 31 mei 2022

Cees Akerboom, Wim van Dijk 


3, een bijdrage van Jos Huijnen

ST BONAVENTURA (AFD AOB)

Toekomstvisie

Het is onmogelijk 10 jaar vooruit te kijken met enige vorm van zekerheid. Als denkmodel kun je 10 jaar teruggaan en zien waar je nu staat. Een dergelijke ontwikkeling is dan plausibel.

In de Christelijk gereformeerde kerken heerst momenteel een principiële discussie over de vrouw in het ambt. Zij komen daar niet uit zonder een afsplitsing. In de Rooms-katholieke kerk wordt daar anders tegen aan gekeken. Sinds een 16e eeuws concilie is er voor de vrouw ook een verbod om het priesterambt te bekleden. In de meeste Nederlandse geloofsgemeenschappen wordt die regel weliswaar letterlijk gerespecteerd, maar het wemelt er van de vrouwelijke misdienaars, lectoren, koorleden, die op het priesterkoor rond het altaar figureren. Ook in woord en gebedsdiensten gaan vrouwelijke leden als celebrant voor. En de op een na hoogste rang in de hiërarchie, het diaken-schap, treden getrouwde mannelijke leden op, waar voor priesters ook zo een middeleeuwse regel geldt van het celibaat. Een praktische manier om ieder een evenwaardige rol te gunnen.

Terwijl in ons land de priesteropleidingen kwijnen door gebrek aan aanmeldingen en de weinige aanmeldingen meestal van zeer conservatieve en de meerderheid van de gelovigen weinig inspiratie biedende afgestudeerden zijn, moet men in Papua Nieuw Guinea een stop zetten op de opleidingen voor religieuze Augustijnen vanwege te veel animo.

Als uitvloeisel van de tijden van het rijke roomse leven zijn aan scholen met een R.K. denominatie veel docenten gaan achteroverleunen en hebben zich gekoesterd in de veronderstelling dat deze geest er als vanzelf zou blijven heersen. Aan verantwoordelijken voor nieuwe benoemingen valt te verwijten dat ze onvoldoende aandacht hebben besteed aan de levenshouding en kerkgezindheid van leraren. Aan de benoemden valt te verwijten dat ze zeer achteloos met de missie van de school zijn omgegaan. Uitzonderingen op deze algemene trend bevestigen de regel.

Sint Bonaventura heeft altijd als een kristallisatiepunt en inspiratiebron gefunctioneerd voor diegenen, die zich daartoe groepen voelden. Mede door gebruik van multimediale middelen leverde dat voor veel vaksecties in het voortgezet onderwijs inspirerend lesmateriaal op. Het is toch heerlijk om als economiedocent met leerling de christelijk sociale leer zoals in pauselijke encyclieken Rerum Novarum en Quadragesimo Anno te kunnen bespreken, wetend dat het én past in het eindexamenformat én includeert in de missie van de school.

Bij mij en ook bij hoofd- en dagelijks bestuurders heerste 10 jaar geleden wel eens de gedachte of door ontbrekende massaliteit het gedachtegoed nog adequaat door de organisatie kon worden vervuld. Maar ik heb moeten constateren dat er in die 10 jaar wel degelijk sprake is geweest van aanwas en nieuwe gezichten aan het bestuurlijk front. Er is voor gekozen als kleinschalig opererende kernen op schoolniveau voor bestendiging van de decennialange traditie te continueren. Dat heeft voor diegenen die er mee kennismaakten gediend als vruchtbare invulling van hun leeropdracht.

Vereist is wel dat er voldoende publicitaire mogelijkheden blijven en bijeenkomsten georganiseerd kunnen worden. De gemiddelde docent staat soms mijlenver af van wat het landelijk coördinatiepunt te bieden heeft en alleen door intensieve communicatie is die afstand te overbruggen. Daarvoor zijn enkele voortrekkers nodig en genoeg financiële armslag.

Alleen door dat niet meer te doen, kom je te weten of er over 10 jaar iets wordt gemist. Maar als je dat daadwerkelijk zou doen, mis je de kans dat er een goede invulling is gegeven aan de taken waarvoor St. Bonaventura zich ziet gesteld en minstens een aantal en wellicht steeds meer docenten met een hoge mate van bevrediging aan jonge studenten iets van de evangelische boodschap kunnen overdragen.

Er zijn een heleboel raakvlakken die deze boodschap heeft met actuele en in de maatschappij van belang zijde thema’s. Ik hoef slechts te wijzen op mensenrechten, klimaatvraagstukken, vredesvraagstukken en zo voorts enzovoorts.

Eindhoven, 1-6-2002

Jos Huijnen 

4, een bijdrage van Raymond Hintjes


E-mailen
Bellen
LinkedIn