Sint Bonaventura
Bezieling en bezinning in het onderwijs


Eindrapportage

van de ‘Verkenningsgroep 2017 en verder’ – december 2016  

Klik hier voor een download versie van dit rapport

Inleiding

 

Op 29 december 2016 bestaat CVHO, de protestants-christelijke afdeling van de Algemene Onderwijsbond (AOb), honderd jaar. Anderhalf jaar later - op 23 juni 2018 - is het de beurt aan de katholieke afdeling, Bonaventura, het honderdjarig bestaan te vieren. Deze jubilea vormen een natuurlijk moment om terug te kijken op de eigen groei en ontwikkeling, de huidige positie te beschouwen en te trachten een blik in de toekomst te werpen. Er is echter geen enkele behoefte een monument op te richten of een dik rapport te schrijven dat de kans loopt in korte tijd in een diepe lade te verdwijnen. De besturen van beide samenwerkende verenigingen hebben wel het nut gezien van een compacte analyse van de huidige positie van de beide clubs en aanbevelingen te krijgen gericht op de toekomst. Die behoefte is versterkt door het gegeven dat op korte termijn ervaren bestuursleden zullen terugtreden en er gesproken kan worden van een generatieshift.

 

VHO en Bonaventura hebben in maart 2015 besloten een dergelijke analyse te laten uitvoeren door een verkenningsgroep bestaande uit de beide voorzitters en de huidige en voormalige vertegenwoordiger van beide verenigingen in het hoofdbestuur van de AOb. De rapportage van de verkenningsgroep wordt in de huidige bestuursperiode aangeboden om - indien gewenst - in de nieuwe bestuursperiode vanaf medio 2017 snel tot besluitvorming te kunnen overgaan. De aanbevelingen hebben dus een dienend karakter en zijn bedoeld als service aan de bestuurlijk verantwoordelijken in de nabije toekomst.

 

Bij het onderzoek van de huidige organisatorische en operationele mogelijkheden van beide verenigingen heeft de verkenningsgroep rekening gehouden met de inbedding van de verenigingen binnen de AOb, die zowel beperkingen als kansen met zich meebrengt. Er is ook gekeken naar de verschuivende organisatorische patronen en werkwijzen binnen de koepels van het pc en rk onderwijs die het activiteitenpalet van de verenigingen beïnvloeden.

 

De verkenningsgroep heeft ervoor gekozen de eigen opgebouwde expertise als uitgangspunt te gebruiken om een en ander te duiden. Behoudens een indringend gesprek met de voorzitter van de AOb op 20 november 2015 en een overleg met het DB-AOb op 14 oktober 2016 zijn geen andere gesprekken gevoerd of adviezen ingewonnen. In het hiernavolgende is gepoogd het accent te leggen op mogelijkheden tot versterking van de vitaliteit van de afdelingen binnen een werkbare structuur.

   De afdelingen als verenigingen binnen de AOb   

Bonaventura en CVHO hebben als confessionele verenigingen binnen de AOb een speciale status. De AOb kent buiten hen geen organen die de verenigingsvorm hebben. Tijdens de fusiebesprekingen tussen ABOP en NGL in de jaren 1994-1996 is de rechtspersoonlijkheid van de afdelingen nadrukkelijk aan de orde geweest. Het was een van de piketpalen van de afdelingen in de fusiebesprekingen. Daarom is dit element ook onderdeel geworden van het fusierapport ‘De komst van een nieuwe onderwijsbond (oktober, 1995). De algemene vergaderingen van de afdelingen hebben op basis van dit rapport het besluit genomen ‘als vereniging met rechtspersoonlijkheid per 1 januari 1997’ een afdeling te worden van de nieuwe onderwijsbond AOb. Die blijvende rechtspersoonlijkheid was voor de afdelingen zo belangrijk omdat deze nodig was voor de aansluiting bij een onderwijskoepelorganisatie. Voor Bonaventura is de verenigingsvorm nog steeds een noodzaak vanuit de reglementering binnen de R.K. Kerkprovincie in Nederland en de Nederlandse Katholieke Schoolraad (NKSR). Nu is het evenwel juridisch mogelijk dat de AOb als vereniging met rechtspersoonlijkheid lid wordt van de NKSR en zich daarin laat vertegenwoordigen door Bonaventura als werkgroep voor het katholiek onderwijs. Bijkomend voordeel is dan dat Bonaventura geen leden meer kent en als werkgroep voortaan alle AOb-leden in het katholiek onderwijs kan vertegenwoordigen. Die mogelijkheid is tijdens het fusieproces al nadrukkelijk overwogen en al even nadrukkelijk afgewezen. De vereniging wenste leden te vertegenwoordigen die lid waren (en zijn) omdat zij hun identiteitsbelangen toevertrouwen aan de vereniging en niet (alleen) omdat zij werkzaam zijn in het katholiek onderwijs. Dit haakt in op het beginsel dat je alleen uit eigen keuze drager van identiteit kunt zijn en daarom ook alleen door een eigen positief besluit lid kunt zijn van een organisatie die die identiteit vertegenwoordigt in allerlei vormen van overleg. Deze principiële opstelling uit het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw heeft nog niets aan geldigheid ingeboet.

 

De externe noodzaak voor de verenigingsvorm geldt inmiddels niet meer voor CVHO, maar de overwegingen om de verenigingsvorm te handhaven zoals hiervoor geschetst zijn ook bij CVHO altijd nadrukkelijk onderschreven. Daarenboven is het praktisch van groot belang om op basis van de intensieve samenwerking tussen de beide verenigingen in de relatie met andere vertegenwoordigers in het confessioneel onderwijs over dezelfde organisatorische inbedding te beschikken.

 

Er zijn vanuit de AOb geen concrete voorstellen gedaan tot wijziging van de verenigingsvorm van de afdelingen. Dit is in overeenstemming met de toezeggingen in het al eerder gememoreerde fusieproces. Toen is nadrukkelijk gestipuleerd dat de AOb (in oprichting) de verzuiling in het onderwijs erkent, dat de belangenbehartiging door de afdelingen Bonaventura en CVHO gezien wordt als ondersteuning van de levensbeschouwelijke pluriformiteit van het onderwijs, dat hun activiteiten van belang zijn in het kader van de concurrentieverhouding met KOV en PCO (later de Onderwijsbond CNV, nu CNV Connectief) en dat de vrijwillige aansluiting van de leden gegarandeerd zal blijven.

 

In de afgelopen jaren zijn zowel de besturenorganisaties als de schoolleiders- en ouderverenigingen in het pc- en rk-onderwijs in een of andere vorm tot integratie gekomen. Waarom zouden Bonaventura en CVHO niet samengaan in één fusievereniging? Daar zijn geen juridische belemmeringen voor en het is uit het oogpunt van efficiency en kostenbesparing wellicht een aantrekkelijke optie. Toch is dit voor verenigingen van onderwijsgevenden en onderwijsondersteunend personeel minder vanzelfsprekend. De cultuurverschillen tussen pc- en rk-scholen zijn aanzienlijk en aanwijsbaar en je kunt die scholen en de mensen die er werken dus niet over één kam scheren. Juist als het gaat om levensbeschouwelijk identiteit, die zo van invloed is op de pedagogische relaties, is het verstandig om aparte verenigingen te houden: de bestuurders van de afdelingen en de leden spreken dan dezelfde taal, dragen dezelfde cultuur uit.

 

Als Bonaventura en CVHO aparte verenigingen blijven, wil dat nog niet zeggen dat zij niet efficiënt (samen)werken en geen oog hebben voor het kostenniveau. Om op die punten nog beter te scoren is het zinnig om de statuten en de huishoudelijke reglementen zodanig te redigeren dat er eenvoudige en transparante organisatievormen ontstaan. Daarom zijn in de bijgevoegde concepten voor nieuwe statuten en huishoudelijke reglementen alle strikt juridisch gezien overbodige vereisten en soms anachronistische tussenlagen tussen bestuur en leden geschrapt. De kandidaatstelling van bestuursleden wordt vereenvoudigd. Voorgesteld wordt het statutair aantal bestuursleden te verminderen en uit te gaan van drie tot vijf. De voorstellen zijn zodanig geredigeerd dat voor Bonaventura de statutenwijziging naar het oordeel van de verkenningsgroep niet voorgelegd hoeft te worden aan de Bisschoppenconferentie. Het betreft hier namelijk niet een wijziging van de artikelen m.b.t. naam en zetel, grondslag, doelomschrijving en de mogelijkheid tot aanwijzing van een bisschoppelijk adviseur, zaken die volgens de vigerende statuten wel de goedkeuring zouden vereisen. Met betrekking tot het beheersen van het kostenniveau is het goed om na het gereedkomen van het nieuwe kantoorpand van de AOb in Utrecht de bestuursvergaderingen daar te beleggen.

   Inventarisatie van de bestuursactiviteiten   

Bonaventura en CVHO hebben al vele jaren de bestuurlijke activiteiten in dienst staan van inhoudelijke identiteitsondersteuning voor de leden en de scholen die tot de doelgroep behoren. Het gaat hierbij om scholing en om leermaterialen die als gemeenschappelijk kenmerk hebben dat ze voor leden en pc/rk-scholen een bijdrage leveren om de christelijke identiteit te versterken. Goede en nog steeds actuele voorbeelden hiervan zijn:

 

·       Sabbatdagen (of –middagen) voor diverse groepen leden

 

·       De webquests Duurzaamheid en Geloven in Europa

 

·       De cd-rom Feestdagen en vieringen

 

·       De website Inspiratietoolkit over het waarom van en een nadere oriëntatie op het confessioneel onderwijs

 

·       De brochure Bouwstenen van een bijzondere leraar, een pleidooi voor professionele intuïtie in het bijzonder onderwijs

 

·       De website Beeldfigurenchristendom.nl (ruim 1000 unieke bezoekers per maand)

 

·       De website Reformatieenonderwijsnu.nl ‘Over één geloof en 500 jaar verdeeldheid, de impact van Reformatie en Contrareformatie’ (onder constructie)

 

Met de leden wordt op verschillende wijzen gecommuniceerd. Zij krijgen informatie via de website van de AOb, in het Onderwijsblad en door middel van de Nieuwsbrief (de Nieuwsbrieven van zowel Bonaventura als CVHO verschijnen drie à vier keer per jaar en bereiken bij Bonaventura een kleine duizend leden en bij CVHO ongeveer 500 leden). Verder is er publiciteit door gebruikmaking van een speciale PR-folder (periodiek geüpdatet). Daarnaast is er informatieverstrekking en werving via aankondiging van activiteiten (voor Algemene Vergaderingen en studiedagen) en bij gelegenheid van schoolbezoeken en rayonvergaderingen. Ontmoetingen met leden vinden plaats op Av’s, bij rayonactiviteiten, ter gelegenheid van de NOT, op sectordagen van de AOb, bij de begeleiding van scholen die thema’s uit het Reformatieproject hanteren, bij instructie tijdens de bondskaderopleiding van de AOb en tijdens door ons georganiseerde Sabbatdagen. Aan de dienstverlening via Sabbatdagen is deelgenomen door scholengroepen en door leden vanuit rayons. Minder zichtbaar voor de leden, maar indirect ten dienste van hen is het deelnemen door bestuursleden aan identiteitsactiviteiten van organisaties als de Vereniging van Katholiek Maatschappelijke Organisaties, het Verusevent van de besturenorganisatie in het pc- en rk-onderwijs en de jaarlijkse bijeenkomst van het Christelijk Sociaal Congres.

 

Om het voorgaande mogelijk te maken is het noodzakelijk te vergaderen (b.v. om de AV’s voor te bereiden), bestuurlijk af te stemmen en deel te nemen aan verschillende vormen van overleg. Uiteraard gebeurt dat op de eerste plaats op verschillende plekken binnen de AOb (b.v. op de AV, in rayons en in samenspraak met de Afdeling communicatie en marketing). Maar het gebeurt ook door deelname aan bestuurlijk overleg met o.a. de besturenorganisatie Verus, de Nederlandse Katholieke Schoolraad, het Nederlands Christelijk Onderwijs Netwerk[G7] , de Katholieke besturenorganisatie in Vlaanderen en het Internationaal Verband van Christelijk Onderwijs. Vervolgens zijn er ook inhoudelijke contacten [G8] met scholen van OMO en Carmel en is er overleg over onderwijsthema’s met de VUA en de Christen Unie.

   Het aanbod voor de leden, het pc- en rk-onderwijs en de AOb   

Als afdelingen voor katholiek en protestants-christelijk onderwijs willen Bonaventura en CVHO de waarden van christelijk geïnspireerd onderwijs uitdragen en versterken. Zij ontwikkelen daartoe concreet lesmateriaal en bieden ook scholing en vorming van het onderwijspersoneel. Vanuit de christelijke inspiratie hopen ze bij te dragen aan de professionaliteit van de leraar, waarbij het bezield zijn de basis is voor een bezielend docentschap. We willen stimuleren dat de docenten vanuit de (veelzijdige) christelijke cultuur hun leerlingen open, kritisch en vertrouwenwekkend inleiden in onze complexe samenleving.

 

Bonaventura en CVHO verzorgen zowel landelijk als regionaal lezingen, studiebijeenkomsten en bezinningsdagen die kennis aanvullen en uitdiepen op het vlak van christelijke identiteit, pedagogisch handelen, onderwijsbeleid, interreligieuze dialoog, interculturele kwesties en spiritualiteit. Zij doen dit in samenspraak [G11] met AOb-scholing en zullen moeten gaan afstemmen met de registercommissie van de Onderwijscoöperatie. Dit houdt onder meer verband met erkenning van hun scholingsaanbod binnen de landelijke vereisten voor na- en bijscholing. Bij dit aanbod zijn verschillende door hen geproduceerde materialen goed inzetbaar. Hierbij valt te denken aan de brochure Bouwstenen van de bijzondere leraar en de website Inspiratietoolkit.

 

Voor leerlingen zijn verschillende lesmaterialen vervaardigd die nog up-to-date zijn. De in de vorige paragraaf genoemde webquests, de cd-rom Feestdagen en vieringen en de websites zijn daarvan goede voorbeelden. De eerder vervaardigde onderwijsmappen onder de gezamenlijke titel Identiteit in de vakkenlijn (voor de vakken Nederlands, Geschiedenis, ANW, CKV en Economie, bedoeld voor de bovenbouw van HAVO en VWO) zijn vanwege hun rijkdom aan inhoud ook nog goed bruikbaar, verdienen actualisering en een ‘modern jasje’. De cd-rom Geloven in Europa heeft in het huidige tijdsgewricht vanwege de vluchtelingenproblematiek juist aan actualiteit gewonnen. Het verdient aanbeveling de inhoud te actualiseren en tevens te overwegen hiervan ook een Engelse versie te maken met het oog op Engelstalige scholen in Nederland en buitenlandse partnerscholen waarmee contacten zijn en leerlingenuitwisseling plaatsvindt.

Via Nieuwsbrieven informeren Bonaventura en CVHO een groot aantal van de leden over onze eigen activiteiten en die van partners in het pc- en rk-onderwijs. De meeste nieuwsbrieven gaan vergezeld van een thema ter bezinning en bezieling. Het is mogelijk beter dan tot nu de kanalen van de AOb te benutten voor datgene wat op het gebied van spiritualiteit en identiteit geboden wordt. Er moet meer en beter aansloten worden op de werkwijze van de AOb m.b.t. de activiteiten in de rayons. Daarbij is het ook geboden de toegang tot het Onderwijsblad te gebruiken om meer respons te krijgen.

Op de terreinen van onderwijspolitiek en onderwijsinhoud wordt een inbreng vanuit levensbeschouwelijke optiek meestal geleverd door de vertegenwoordiger in het Hoofdbestuur. Maar het is beter wanneer de besturen van de denominatieve afdelingen zelf meer betrokken zijn bij het formuleren van onderwijsinhoudelijke AOb-standpunten voor zover ze hun werkterrein regarderen.

 

Wensen ten aanzien van de AOb

Bonaventura en CVHO dienen de AOb te vragen transparant en eenduidig te zijn met betrekking tot de eigenstandige positie van de afdelingen in de organisatiestructuur van de AOb. Te vaak worden de afdelingen gezien als groepen. Dat is statutair onjuist en in strijd met de vastgestelde organisatiestructuur, zoals deze is neergeslagen in de tekst en het organogram van de brochure AOb-organisatiestructuur, maart 2013. Deze verkeerde zienswijze is schadelijk voor de AOb en voor de afdelingen, omdat de inzet van de AOb voor het confessioneel onderwijs hierdoor onderbelicht dreigt te worden en uit pr-oogpunt kansen onbenut blijven.

In hetzelfde perspectief moet van de AOb medewerking gevraagd worden om de afdelingen bij de aanmeldingsprocedure voor het lidmaatschap van de AOb veel beter zichtbaar te maken. Te veel jonge leden is het bij de aanmelding totaal ontgaan dat zij tevens lid kunnen worden van een confessionele afdeling en zij hebben niet de kans kunnen grijpen om zich te informeren over de voordelen daarvan. Na toevallige kennismaking is dan het verwijt dat de afdelingen te weinig zichtbaar zijn. Vervolgens verdient het aanbeveling dat de informatie over de afdelingen op de website van de AOb gemakkelijker en sneller toegankelijk wordt gemaakt.

De AOb zal meer dan tot nu gebruikelijk de afdelingen bij manifestaties, zoals congressen, NOT en scholingsactiviteiten moet inschakelen. De afdelingen zijn graag bereid hieraan hun medewerking te verlenen en mee te denken over opzet, mogelijkheden en middelen. Vervolgens dient de AOb ook attent te zijn op het inschakelen van de afdelingsbesturen bij onderwijsinhoudelijke vraagstukken die de denominatie raken, zoals b.v. voorstellen voor wijziging van de stichtingsvoorwaarden voor scholen.     

Besluit

Bovenstaande overwegingen en voorstellen zijn bedoeld om een nieuwe impuls te geven aan het werken in de afdelingen, dat werken beter mogelijk te maken en met vertrouwen een brug te slaan naar de toekomst. Het is aan de nieuwe besturen van Bonaventura en CVHO daar in 2017 en verder vorm aan te geven.

 

Najaar 2016

   

De ‘Verkenningsgroep 2017 en verder’

 

Cees Akerboom, Clazina de Bruyn, Wim de Kok, Henk Willigenburg

   

Bijlagen: de concept-statuten en concept-huishoudelijke reglementen van Bonaventura en CVHO. 



E-mailen
Bellen
LinkedIn